Historie van de Engelstede, Engelbert – Groningen

Het café werd gebouwd door kastelein R. Scholtens en stond daarom in de volksmond bekend als Café Scholtens, terwijl het als eigennaam Café Spoorzicht voerde. Beide namen lopen in de jaren dertig door elkaar heen. De naam Café de Engelstede duikt pas in 1993 voor het eerst in de krant op. Destijds deed het café dienst als koffiekamer voor de reizigers en het personeel van het Woldjerspoor. Toen het station in 1942 sloot was het café vooral een dorpscafé waar de jaarlijkse toneeluitvoering en de laatste nieuwtjes werden besproken en waar gebiljart kon worden: in 1972 werd de biljartclub er opgericht. Ook werden er ledenvergaderingen van de Rabobank gehouden en er werd ook wel eens een veiling gehouden door de notaris.

In de loop van de tijd groeide het café uit tot een vaste ontmoetingsplek voor het dorp en de omgeving, met steeds meer ruimte voor muziek en cultuur.
Hier kun je nog zien hoe de website de-engelstede.nl er destijds uit heeft gezien toen het nog Feest en Podium Cafe de Engelstede heette). Op dezelfde manier kun je trouwens ook zien wat er eerder op de huidige website engelstede.nl heeft gestaan.

Wie het café in die eerste decennia dreef, is te reconstrueren uit bouwdossiers en krantenadvertenties. R. Scholtens vroeg in 1927 vergunning aan voor “het bouwen van een woning met café” en opende de zaak in mei 1928, aan wat toen nog de Stationsweg heette. Lang heeft hij er niet van kunnen genieten: vanaf 1932 adverteert zijn weduwe onder de naam Café Wed. R. Scholtens, en in 1933 laat zij een plan voor een serre en een schuur weer varen. Ergens tussen 1935 en 1940 ging het café over op de familie Tuinema, die het ruim een halve eeuw zou houden — eerst Derk Tuinema, vanaf omstreeks 1970 Geert. H. Tuinema en zijn vrouw Riekje Tuinema-Ruben, ‘de koningin van het Groninger kortebaanschaatsen‘. Haar schaatsen (‘scheuvels’) waarop ze menig wedstrijd won hebben nog lang aan de muur van het café gehangen. Tot in 1990 heette het dorpscafé dan ook gewoon café Tuinema. (Bronnen: bouwvergunningen gemeente Noorddijk, Groninger Archieven, toegang 2682, inv.nr 358 en 654; advertenties en berichten in het Nieuwsblad van het Noorden, 1928–1990.)

Uit de beginjaren van die periode duikt nog een naam op: in het krantenartikel van september 1992 over de scheuvels en in januari 1993 wordt Ellen Kiewiet in het Poparchief Groningen omschreven als uitbaatster van café De Engelstede, vermoedelijk heeft zij het dan ook de huidige naam gegeven nadat ze het overnam van de familie Tuinema. Zij stond er op 28 januari 1993 ook zelf op het podium, als zangeres en actrice, op piano begeleid door Eva de Jongh, met nummers van Cole Porter, Irving Berlin en George Gershwin.

Vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw kreeg De Engelstede onder uitbater Hendericus Folgerts, beter bekend als Rieks Folgerts, een bijzondere betekenis als muziekcafé en podium. Meer dan twintig jaar programmeerde hij er een opmerkelijk brede reeks artiesten, van Groningse en Nederlandse musici tot internationaal bekende namen. Zo vonden onder anderen Herman Brood, Mick Taylor (the Rolling Stones), Jan Akkerman en Ike Willis hun weg naar Engelbert. Ook The New Adventures, Ede Staal, Wia Buze, Freek de Jonge, Peter Schaap, I.O.S., Marlene Bakker en tal van andere Groningse en Nederlandse artiesten traden er op. Ook radio- en televisieprogramma’s werden vanuit het café gemaakt en er vonden jazzconcerten, cd-presentaties en festivals plaats. Rieks Folgerts kondigde zijn afscheid als kroegbaas van De Engelstede aan op 12 augustus 2014. Hij besloot destijds op 68-jarige leeftijd te stoppen met het dagelijkse beheer van de horecazaak om meer tijd te hebben voor zijn eigen muzikale carrière en andere projecten. Wel bleef hij naderhand en tot de dag van vandaag nog geregeld betrokken als programmeur en organisator van muziekbijeenkomsten bij het podium.

Over de jaren daarna laat het webarchief van de oude website de-engelstede.nl wisselende aanspreekpunten zien. In de opnamen uit 2013 staan alleen telefoonnummers, zonder naam. Van juli 2014 tot februari 2015 staat er Henk, in augustus 2015 Gerard, en van februari 2016 tot september 2018 Gerard en Marian. In diezelfde jaren voerde het menu van die site een pagina “Exploitatie overnemen?”. Wie er in die periode precies de exploitatie voerde valt daaruit niet op te maken – dit onderzoeken we nog verder.

Anno nu is de Engelstede geen café meer maar heet het Muziekpodium Engelstede. In 2019 nam de huidige uitbater Bert van Wieren het stokje over. Hij zette niet het café, maar wel het podium voort en luidde onder meer met optredens van The Wild Romance een nieuwe periode in. Toen Bert nog maar kort bezig was moest het podium in 2020 dicht vanwege de coronamaatregelen. Maar Bert liet zich niet kisten, zette een crowdfundingsactie op om de lasten te kunnen blijven betalen  en liet er in tijden dat iedereen zoveel mogelijk binnen moest blijven en openbare samenkomsten verboden waren bands spelen die middels een livestream via internet te bekijken waren. Veel van deze video’s zijn bewaard gebleven, kijk maar eens hier: Live Music Unlimited TV en op het oude YouTube-kanaal van de Engelstede. En zo heeft de Engelstede het ook door de coronaperiode heen gered.

Er spelen anno nu vrijwel ieder weekend bands en artiesten van lokale, nationale of internationale faam. Ook wordt de zaal verhuurd voor feesten en andere bijeenkomsten. Daarmee is de Engelstede niet alleen een uitgaansgelegenheid gebleven, maar ook een tastbare herinnering aan het vroegere café, de verdwenen spoorverbinding, en een onmisbaar element in de geschiedenis van Engelbert.  Een podium met een geschiedenis die teruggaat tot ver vóór de huidige concertagenda, maar nog altijd geworteld is in hetzelfde markante café aan de oude spoorlijn.

Muzikale geschiedenis

De muziek die in de Engelstede is gespeeld kent een even lange geschiedenis. Het archief van de Engelstede verzamelt de gedocumenteerde optredens met bronvermelding, recente evenementen staan rechtstreeks in het huidige agendasysteem, en op YouTube zijn nog heel wat opnamen van historische optredens terug te vinden.

Uit de krant (Delpher)

• Beukema (Nieuwsblad van het Noorden, 17 juni 1993) en de recensie ‘Beukema: een avond grimlachen’ (21 juni 1993): de muziektheaterproductie van Jan Veldman waarmee het podium in 1993 begon.
• Robert Blake scoort op goochelcongres (25 september 1993): de goochelaar gaf in De Engelstede de première van zijn Bar Magie Show, achter de bar.
• Cabaretier Arno van der Heyden krijgt nieuwe muzikale hulp (3 september 1994): zijn programma Het Duet in De Engelstede.
• Sinds twee jaar is ’t wild west in Engelbert (16 september 1994): over het pluche toneel, het biljart uit 1898, het schaakbord van onderduikers en De Bende van Baflo Bill, die hun cd in het café opnamen.
• Theater te Water weer op tournee (9 november 1994): de première van ‘Leerschool voor Vrouwen’ in De Engelstede.
• Engelstede (16 december 1994): het eerste Engelstede-concert, met het Lukov-trio in de serie ‘Klassiek met een knipoog’.